نقد و بررسی فیلم خداحافظ، آقای چیپس (Goodbye, Mr. Chips) 1939 از سینمارنا

امتیاز : 3.5 از 4

خداحافظ آقای چیپس داستان زندگی معلمی خوش‌قلب و دلسوز را در طی گذران سال‌های طولانی دوران تدریس وی روایت می‌کند. آنچه که پس از دیدن فیلم خداحافظ آقای چیپس بیش از همه جلب نظر می‌کند کیفیت احساسی و لطافت صمیمانه‌ای است که فیلم در طول روایت قصه خود ارائه می‌کند.داستان، بسیار ساده و در عین حال بدون هیچ چالشی برای شخصیت اصلی روایت می‌شود و این خود مایه شگفتی است که فیلمی بدون این‌که چندان فراز و فرودی در خود داشته باشد باز می‌تواند برای اثرگذاری بر مخاطب انرژی داشته باشد.

بخش عمده‌ای از این کیفیت به پرداخت دلپذیر رابرت دونات در شخصیت آقای چیپس باز می‌گردد که به زیبایی این معلم مهربان، دلسوز و اندکی عجیب و غریب مدرسه را در طی سه دوره جوانی، میانسالی و کهنسالی به تصویر می‌کشد. مردی که در جوانی با عشق به معلمی ، به عنوان یک مدرس تازه کار پا به مدرسه بلفورد می‌گذارد، در حالی که بسیار کمرو و خجالتی است و فقدان اقتدار لازم در کنترل کلاس برای وی در روز اول مشکل‌‎ساز می‌شود. اما در ادامه عاشق شدن و ازدواج با همسر زیبایش کتی به رشد شخصیت و اعتماد به نفس او کمک کرده و محبوبیت او در مدرسه، با راهنمایی‌هایی که کتی برای برخورد با دانش‌آموزان به او گوشزد می‌کند، دو چندان می‌شود.

دو مسئله حائز اهمیت در اجرای درخشان این شخصیت وجود دارد. نخست، گریم شاهکاری که بر چهره دونات اجرا شد که به حق یک شاهکار فنی در زمان خود بود. این گریم بر باوری پذیری شخصیت دونات بسیار کمک کننده بود. ضمن این‌که شگفتی گریم صرفا در مسن نمایش دادن چهره دونات نیست بلکه چهره پرداز با آرایش مو و سبیل و حالت دهی به گونه‌ها و برجسته کردن آن‌ها دونات را به پیرمردی مهربان و خیرخواه تبدیل می‌کند که گویی همیشه زیر سبیل پرپشتش یک لبخند بزرگ پنهان گشته. لبخندی که به ریز شدن چشمان و چین های گوشه چشم او ختم خواهد شد.

دومین مسئله اجرای خود دونات از شخصیت آقای چیپس به شکل یک طیف متغیر و در حال رشد است. دونات در طول فیلم تنها ظاهرش پیر نمی‌شود بلکه در رفتار هم چنین است. خامی حرکات در دوران جوانی (وقتی که نخستین بار وارد کلاس درس شد را به یاد بیاورید) به متانت موقرانه میانسالی و سپس به شوخ طبعی و بی‌خیالی کهنسالی ختم می‌شود.

البته که خداحافظ آقای چیپس هم اسیر جهان‌بینی ایده‌آلیستی حاکم بر فیلم‌سازی دوران خود است و فیلم تصمیم گرفته تا تنها یک ادای دین به نوستالژی مدارس شبانه روزی انگلیسی ((Boarding School و سنت‌های آن و معلمین نماینده این سنت‌ها باشد. قبول دارم که با معیارهای امروزی با بسیاری از درون مایه‌های فیلم همراه نیستم، اما سم وود کارگردان و رابرت دونات بازیگر در اجرایشان حس مثبتی از این طرز تفکر القا می‌کنند که نمی‌توانم ادعا کنم منجر به متاثر شدن من نشد. از این رو خداحافظ آقای چیپس برای فیلم بسیار محترمی است حتی اگر موافق آن نباشم.

نویسنده : امیرحسین رمضانی